مهندس ناظر بیگناه است

در ادامه بررسی حادثه غم انگیز ریزش گود شهران نکاتی لازم به ذکر است که شاید چندان ارزش آموزشی نداشته باشد اما می بایست در جایی مطرح شود و دست کم مهندسین فعال در حرفه و خصوصاً مهندسین جوان و تازه کار نسبت به آنها آگاهی پیدا کنند. این آگاهی قطعاً موجب درک بهتر مهندسین از وضعیت خود در جامعه خواهد شد. با داشتن این آگاهی مهندسینی که همواره مقصر شناخته می شوند و پس از هر حادثه ای سرزنش می شوند علاوه بر توانایی دفاع از خود انگیزه دو چندانی برای فعالیت مسئولانه خواهند یافت. در حادثه گود شهران مهندس ناظر درصدی مقصر شناخته شد به دلایل قانونی که در مقاله مربوطه شرح آن رفت. اما آیا روح عدالت نیز همان حکمی را که قانون دارد تایید می کند؟

اگر از جایگاه وجدانی آگاه، به حادثه نگاه کنیم مهندس ناظر هیچ تقصیری ندارد. او یک مهندس بیگناه و ساده لوح است. او از کودکی، بچۀ مثبت و درسخوانی بوده است. تمام نوجوانی اش صرف کتاب و تست و کنکور شد. در نهایت در یکی از بهترین رشته های مهندسی قبول شد و مدرک کارشناسی خود را گرفت. چند سال بعد هم نکته و تستهای مقررات ملی را خواند و آزمون داد و پروانه اشتغال گرفت. هنگام اخذ پروانه اشتغال هیچ کس به او نگفت این دامی ست که در آینده زندگی تو را خواهد بلعید. روزی که او خوشحال بود از دریافت پروانه اشتغال و مجوز مهر و امضای برگه نظارت نمی دانست دو موجود دوستنداشتنی انتظار او را می کشند. شهرداری گرامی و بساز بفروش مهربان موجودات دلفریبی که با پرداخت کمترین مبلغ، از مهر و امضای مهندس ناظر، بیشترین درآمدها را کسب می کنند. سوداگرانی چیره دست که همۀ ساخت و پاخت ها را از پیش با هم کرده اند و منتظر مهندس ناظرند که با مهر و امضای او جنبه قانونی به تخلفات خود بدهند. مهندس ناظری که مثل یک کودک، پاک و بیگناه است. او فقط ریاضیات و فیزیک خوانده است، بعلاوه مقررات ملی ساختمان. مقرراتی که هیچ کجا اجرا نمی شود. او نه از منبع درآمد شهرداری اطلاع دارد و نه از هزاران حقه ای که در توبره بساز بفروش هست.

وقتی وزارتخانه و نظام مهندسی به او پروانه می دادند هیچ به او نگفتند که مهر و امضای او چه تبعاتی برایش خواهد داشت. اختیارات قانونی او و تبعاً مسئولیتهای سنگین اش را به او یادآور نشدند. در هیچ کجا قدرت وسیع قانونی مهندسان ناظر، به آنها آموزش داده نمیشود. چنان این مهندسان ناظر در بیخبری قرار گرفته اند، که ذهن کنجکاو ظن می برد مبادا وزارتخانه و نظام مهندسی نیز در ائتلاف شهرداری و بساز بفروش شریک باشند. ائتلافی که بهترین قوانین و مقررات را تدوین و تصویب نموده، اما در مرحله اجرا با بی اعتنایی به وضعیت موجود بازار ساخت و ساز تمامی این قوانین را عقیم و بی خاصیت کرده است. دوگانگی بوجود آمده در وضع موجود و قوانین وضع شده از طرفی بهترین شرایط را برای سوء استفاده بسازبفروش و مدیران و کارکنان غیرمسئول نهادهای مدیریت ساخت و ساز شهری فراهم آورده است و از طرف دیگر سختترین شرایط را برای مهندسین متعهد و با وجدان که می خواهند سالم و اصولی کارکنند.

به جهت حفظ نظم در جامعه گفته می شود که؛ «جهل به قانون رافع مسئولیت نیست». اما آیا این پذیرفته است که قانون گذاران و مجریان قانون، با پنهانکاری نسبت به نشر قانون عمل کنند. آیا این حرف نزد عقلا پذیرفته است که همه مردم می بایست تحصیلات حقوقی داشته باشند و هر روز قوانین منتشره در روزنامه رسمی کشور را بخوانند تا علم به قوانین پیدا کنند؟ آیا مسئولین مربوطه نباید مسئولانه رفتار کنند و فارغ از رفع تکلیف، دلسوزانه در اشاعه قوانین و فرهنگسازی برای اجرای آنها تلاش کنند؟ آیا مدیران ساخت و ساز شهری هیچ مسئولیتی در قبال آموزش مسئولیتهای مهندسین ناظر به آنها ندارند. آیا مدیران نظام مهندسی قبل از اعطای پروانه اشتغال نباید دوره ای برای فراگیری اصول حقوقی و مسئولیتهای مهندسین ناظر حداقل در زمینه گودبرداری برگزار کنند و پس از تسلط مهندس بر این اصول به او پروانه اشتغال بدهند؟ آیا در آزمونهای نظام مهندسی که وزارتخانه برگزار می کند نباید به جای موارد انتزاعی و صرفاً تستی و کنکوری موارد مبتلا به کاربردی مطرح شود؟ آیا مبالغی که از مهندسین، بابت آزمون نظام مهندسی دریافت می کنند تکافوی برگزاری آزمون تشریحی و حتی شفاهی را نمی دهد تا موارد کاربردی و کارگاهی در آن قابل طرح باشد؟ آیا سازمان شهرداری نباید خود را پایبند مقررات ملی ساختمان بداند و با نظام مهندسی و مهندسین در جهت بهتر شدن وضعیت ساخت و ساز همکاری نماید یا اینکه همچنان به صورت سازمانی خودمختار و بی تعهد رفتار خواهد کرد؟

متاسفانه سوالات فوق تا کنون پاسخی نیافته اند. اما حوادث دلخراشی که طی سالیان اخیر موجب رنج و مصیبت هموطنان بیگناه و همکاران جامعه مهندسی گردید از چندی پیش مهندسین متعهد و دلسوز را بر آن داشت تا خود گره از کار خود بگشایند و با پژوهش و اطلاع رسانی به همکاران دیگر، وضعیت نابسامان جاری را بهبود بخشند. اولین ثمرات این حرکت بیدار شدن تعدادی از مدیران نظام مهندسی در استانهای مختلف بود که با این حرکت خودجوش مهندسین همراه شدند. قطعاً حرکت مسئولانه و قدمهای استوار بدنۀ آگاه جامعه مهندسی سایر مسئولین را نیز وادار به همراهی و تمکین به قانون و فرهنگ سازی برای اجرای مقررات ملی ساختمان خواهد کرد.

سایت پایگاه اطلاع رسانی مهندسین ساختمان مشتاقانه از نظرات و دیدگاههای همکاران گرامی استقبال می کند. از طریق این لینک با ما در ارتباط باشید.